TIẾNG HÀN THÚ VỊ · GÓC VĂN HÓA
Hangeul Day (한글날): Ngày Hangeul và câu chuyện ra đời chữ Hàn
Mỗi ngày 9 tháng 10, Hàn Quốc dành một ngày lễ quốc gia cho chính hệ chữ mà người dân sử dụng để đọc, viết và giao tiếp. Nhưng Hangeul không đơn giản là một bảng chữ cái “dễ học”. Đằng sau những nét ㄱ, ㄴ, ㅁ, ㅅ, ㅇ là một câu chuyện về âm thanh, cơ quan phát âm, triết học, giáo dục và mong muốn giúp nhiều người có thể ghi lại lời mình muốn nói.
Tìm hiểu câu chuyện ra đời Hangeul, nguyên lý tạo chữ, Huấn Dân Chính Âm Haeryebon và hành trình từ “Gagyanal” năm 1926 đến Hangeul Day ngày 9 tháng 10 hiện nay.
Photo/Source: seoul.go.kr | Phục dựng: HAHAVI
Hangeul Day trong vài dòng
- Tên ngày lễ
- 한글날 · Hangeul Day
- Ngày kỷ niệm
- 9 tháng 10 hằng năm
- Người sáng tạo Hangeul
- Vua Sejong · 세종대왕
- Hoàn thành hệ chữ
- 1443
- Công bố Huấn Dân Chính Âm
- 1446
- Số chữ ban đầu
- 28 · 17 phụ âm + 11 nguyên âm
- Chữ cơ bản dùng hiện nay
- 24 · 14 phụ âm + 10 nguyên âm
- UNESCO
- Huấn Dân Chính Âm · Di sản tư liệu thế giới · 1997
Trước Hangeul, người Triều Tiên viết như thế nào?
Tóm tắt nhanh 30 giây
- Trước Hangeul, người Triều Tiên đã dùng chữ Hán và nhiều cách mượn chữ Hán để ghi tiếng Triều Tiên.
- Vấn đề không phải “hoàn toàn không có chữ viết”, mà là chưa có một hệ chữ bản địa được thiết kế riêng cho âm thanh tiếng Triều Tiên.
- Việc học chữ Hán đòi hỏi nhiều thời gian, khiến khả năng đọc viết tập trung chủ yếu ở tầng lớp được giáo dục.
Trước thế kỷ XV, bán đảo Triều Tiên không phải là một xã hội “không có chữ viết”. Văn bản hành chính, học thuật và nhiều tác phẩm được viết bằng chữ Hán. Người Triều Tiên cũng từng phát triển những cách dùng chữ Hán để ghi tiếng nói của mình như 이두 (idu), 향찰 (hyangchal) và 구결 (gugyeol).
Tuy nhiên, tiếng Triều Tiên và tiếng Hán khác nhau về âm thanh và cấu trúc ngữ pháp. Một hệ chữ được hình thành cho tiếng Hán vì thế không phải lúc nào cũng thuận tiện để ghi chính xác lời nói tiếng Triều Tiên. Việc thành thạo một lượng lớn chữ Hán cũng đòi hỏi quá trình học tập dài, trong khi cơ hội giáo dục không được phân bố đều trong xã hội.
Photo/Source: db.history.go.kr
Vì sao vua Sejong muốn tạo ra một hệ chữ mới?
Tóm tắt nhanh 30 giây
Lời tựa Huấn Dân Chính Âm nêu rõ tiếng nói của đất nước khác với tiếng Hán, nên nhiều người dù có điều muốn nói cũng khó diễn đạt bằng chữ viết. Vua Sejong tạo ra hệ chữ mới với mong muốn người dân dễ học và thuận tiện sử dụng hằng ngày.
Điểm đặc biệt của câu chuyện Hangeul nằm ở chỗ mục đích tạo chữ được ghi lại khá rõ. Trong lời tựa của 훈민정음 (Huấn Dân Chính Âm), vua Sejong nói rằng tiếng nói của đất nước khác với tiếng Hán, nên chữ Hán không thể diễn đạt trơn tru mọi điều người dân muốn nói. Ông vì thế tạo ra một hệ thống 28 chữ để mọi người có thể học và sử dụng thuận tiện trong đời sống.
사람마다 하여금 쉽게 익혀 날마다 쓰는 데 편하게 하고자 할 따름이다.
Mục đích là để mỗi người có thể dễ dàng học và thuận tiện sử dụng hằng ngày.
Vì vậy, giá trị của Hangeul không chỉ nằm ở cấu trúc chữ cái. Nó còn gắn với một ý tưởng xã hội: khả năng ghi lại lời nói không nên chỉ thuộc về một nhóm người có điều kiện học chữ lâu năm. Chính góc nhìn này khiến câu chuyện về Hangeul vẫn có sức hấp dẫn ngay cả với người học tiếng Hàn ngày nay.
Huấn Dân Chính Âm ra đời: 1443 sáng tạo, 1446 công bố
Tóm tắt nhanh 30 giây
- 1443: sử liệu ghi vua Sejong đã tạo ra 28 chữ mới gọi là Huấn Dân Chính Âm.
- 1446: hệ chữ được công bố cùng văn bản giải thích mục đích, nguyên lý và cách sử dụng.
- Huấn Dân Chính Âm vừa là tên ban đầu của hệ chữ, vừa là tên của cuốn sách giải thích hệ chữ ấy.
1443 · 창제 (Sáng tạo)
Sejong Sillok ghi rằng trong năm 1443, nhà vua đã tạo ra 28 chữ mới và gọi chúng là 훈민정음 — “âm đúng để dạy dân”.
1446 · 반포 (Công bố)
Năm 1446, hệ chữ được công bố rộng rãi cùng văn bản giải thích, ngày nay thường gọi là Huấn Dân Chính Âm Haeryebon.
Hai mốc này giải thích vì sao người đọc đôi khi gặp câu “Hangeul được tạo ra năm 1443” nhưng lại thấy Hangeul Day kỷ niệm việc công bố vào năm 1446. Sáng tạo và công bố là hai giai đoạn khác nhau của cùng một câu chuyện.
훈민정음 là tên ban đầu của hệ chữ và cũng là tên cuốn sách giải thích hệ chữ. 한글 là tên gọi phổ biến hiện nay của chữ viết Hàn Quốc. Vì vậy trong bối cảnh thế kỷ XV, gọi hệ chữ mới là Huấn Dân Chính Âm chính xác hơn về mặt lịch sử.
Một hệ chữ được thiết kế từ cách con người phát âm
Tóm tắt nhanh 30 giây
- Năm phụ âm cơ bản ㄱ, ㄴ, ㅁ, ㅅ, ㅇ được xây dựng từ hình dáng/cách hoạt động của cơ quan phát âm.
- Ba nguyên âm cơ bản ㆍ, ㅡ, ㅣ gắn với hình tượng trời · đất · người.
- Từ một số lượng nhỏ chữ cơ bản, hệ thống mở rộng bằng cách thêm nét và kết hợp.
Phụ âm: cơ quan phát âm trở thành hình dáng chữ
Huấn Dân Chính Âm không chọn hình dạng phụ âm một cách ngẫu nhiên. Năm chữ cơ bản ㄱ, ㄴ, ㅁ, ㅅ, ㅇ được giải thích dựa trên hình dáng của lưỡi, miệng, răng và họng khi tạo âm. Từ những chữ cơ bản ấy, các chữ khác được phát triển bằng nguyên tắc thêm nét để thể hiện những quan hệ âm thanh.
ㄱ · âm vùng gốc lưỡi
Hình chữ gợi vị trí gốc lưỡi khi tạo âm.
ㄴ · đầu lưỡi
Hình chữ gợi đầu lưỡi chạm vùng lợi phía trên.
ㅁ · môi
Hình vuông mô phỏng hình miệng.
ㅅ · răng
Hình chữ gắn với nhóm âm được giải thích qua hình dáng răng.
ㅇ · họng
Hình tròn gợi hình dạng phần họng khi nhìn theo nguyên lý tạo chữ cổ.
Nguyên âm: trời, đất và con người
Ba nguyên âm nền tảng ban đầu là ㆍ (arae-a), ㅡ và ㅣ. Trong cách giải thích của Haerye, chúng tượng trưng cho trời, đất và con người. Từ ba yếu tố ấy, các nguyên âm khác được hình thành bằng cách kết hợp vị trí và nét.
Photo/Source: HAHAVI
Từ 28 chữ cái ban đầu đến Hangeul hiện đại
Tóm tắt nhanh 30 giây
- Huấn Dân Chính Âm ban đầu có 28 chữ: 17 phụ âm và 11 nguyên âm.
- Hangeul hiện đại thường được mô tả với 24 chữ cơ bản: 14 phụ âm và 10 nguyên âm.
- Các chữ cái không viết thành một hàng rời rạc mà được gom thành khối âm tiết.
Một điểm dễ gây nhầm cho người học là con số 28 trong Huấn Dân Chính Âm và con số 24 thường gặp trong giáo trình hiện đại. Đây không phải mâu thuẫn. Một số chữ trong hệ thống thế kỷ XV dần không còn được dùng trong chính tả hiện đại, trong đó có ㆍ (arae-a), ㅿ, ㆁ và ㆆ.
Ngày nay, khi nói đến bảng chữ cái cơ bản, người học thường bắt đầu với 14 phụ âm cơ bản và 10 nguyên âm cơ bản. Từ đó còn có phụ âm căng, nguyên âm ghép và nhiều tổ hợp khác phục vụ việc ghi âm tiếng Hàn hiện đại.
ㅎ + ㅏ + ㄴ → 한
Phụ âm và nguyên âm được gom thành một khối âm tiết. Cách viết này gọi là 모아쓰기.
한글 là hệ chữ viết.
한국어 là tiếng Hàn — một ngôn ngữ.
Vì vậy “học Hangeul” thường có nghĩa học cách đọc và viết chữ Hàn, còn “học tiếng Hàn” bao gồm cả từ
vựng,
ngữ pháp, nghe, nói, đọc và viết.
Vì sao Hangeul Day là ngày 9 tháng 10?
Tóm tắt nhanh 30 giây
- 1926: ngày kỷ niệm đầu tiên được tổ chức với tên 가갸날 (Gagyanal).
- 1928: tên gọi được đổi thành 한글날.
- 1940: Huấn Dân Chính Âm Haeryebon được phát hiện, cung cấp căn cứ mới về thời điểm công bố.
- 1945: ngày 9/10 được xác lập làm Hangeul Day.
- Từ 2013: Hangeul Day trở lại là ngày nghỉ lễ chính thức.
Hangeul Day không phải ngay từ đầu đã mang tên 한글날 và cũng không phải lúc nào cũng được tổ chức vào ngày 9 tháng 10. Trong thời kỳ Nhật Bản cai trị bán đảo Triều Tiên, các học giả ngôn ngữ muốn tạo một ngày để tưởng nhớ việc công bố Huấn Dân Chính Âm và khẳng định giá trị của tiếng nói, chữ viết dân tộc.
1926 · 가갸날
Joseon Language Research Society tổ chức lễ kỷ niệm 480 năm công bố Huấn Dân Chính Âm. Ngày này ban đầu được gọi là Gagyanal, lấy từ cách học các âm “가갸…”.
1928 · 한글날
Tên “Gagyanal” được đổi thành “Hangeul Day” khi tên gọi 한글 ngày càng phổ biến.
1940 · Haeryebon xuất hiện
Bản Huấn Dân Chính Âm Haeryebon được phát hiện, trong phần cuối ghi sách hoàn thành vào thượng tuần tháng 9 âm lịch năm 1446.
1945 · 9 tháng 10
Dựa trên ghi chép mới, ngày 10 của thượng tuần tháng 9 âm lịch được quy đổi thành 9 tháng 10 dương lịch và trở thành ngày kỷ niệm được duy trì đến nay.
Sau giải phóng, địa vị pháp lý của Hangeul Day tiếp tục thay đổi. Ngày lễ từng là ngày nghỉ chính thức, bị loại khỏi danh sách ngày nghỉ từ năm 1991, được nâng thành quốc khánh/ngày lễ quốc gia (국경일) từ năm 2006 và trở lại là ngày nghỉ lễ chính thức từ năm 2013.
Photo/Source: United Press International | Phục dựng: HAHAVI
Huấn Dân Chính Âm Haeryebon: cuốn sách giúp ta biết Hangeul được tạo ra như thế nào
Tóm tắt nhanh 30 giây
Huấn Dân Chính Âm Haeryebon không chỉ lưu lại chữ cái mà còn giải thích mục đích, nguyên lý tạo chữ, cách phát âm và cách kết hợp chữ. Bản thảo này được UNESCO ghi vào Memory of the World Register năm 1997.
Nhiều hệ chữ cổ để lại văn bản, nhưng không phải lúc nào ta cũng có một tài liệu cùng thời giải thích rõ vì sao từng chữ được thiết kế như vậy. Huấn Dân Chính Âm Haeryebon đặc biệt ở điểm này: nó trình bày nguyên lý hình thành phụ âm, nguyên âm, cách ghép âm đầu – âm giữa – âm cuối và các ví dụ về cách vận hành hệ chữ.
Chính nhờ Haeryebon, người nghiên cứu ngày nay không cần hoàn toàn suy đoán từ hình dạng chữ. Ta có thể đối chiếu trực tiếp với lời giải thích được ghi trong văn bản thế kỷ XV. UNESCO ghi danh Huấn Dân Chính Âm Manuscript vào chương trình Memory of the World năm 1997, nhấn mạnh giá trị tư liệu, ngôn ngữ và văn hóa của bản sách.
Hangeul không chỉ là bảng chữ cái trong sách giáo khoa
Tóm tắt nhanh 30 giây
- Hangeul ngày nay xuất hiện từ sách, báo, biển hiệu đến bàn phím và nội dung số.
- National Hangeul Museum mở cửa đúng ngày 9/10/2014.
- Với người học tiếng Hàn, hiểu cấu trúc chữ giúp kết nối phát âm – chính tả – âm tiết thay vì chỉ học thuộc hình dạng.
Một hệ chữ được tạo ra trong triều đình Joseon giờ đây hiện diện trên màn hình điện thoại, phụ đề phim, mạng xã hội, biển quảng cáo, sách giáo khoa và hàng triệu cuộc trò chuyện mỗi ngày. Hangeul vì thế vừa là di sản lịch sử, vừa là một công cụ sống đang liên tục thích nghi với công nghệ và ngôn ngữ mới.
Ngày 9/10/2014, National Hangeul Museum tại Seoul mở cửa đúng vào Hangeul Day. Bảo tàng không chỉ trưng bày lịch sử tạo chữ mà còn cho thấy Hangeul đã được sử dụng trong in ấn, giáo dục, thiết kế, truyền thông và đời sống hiện đại như thế nào.
Tiếng Hàn khi nói về Hangeul Day
한글날은 매년 10월 9일이에요.
Hangeul Day diễn ra vào ngày 9 tháng 10 hằng năm.
한글날은 한글의 창제와 반포를 기념하는 날이에요.
Hangeul Day là ngày kỷ niệm việc sáng tạo và công bố Hangeul.
← Lướt ngang để xem
| Tiếng Hàn | Nghĩa tiếng Việt | Gợi ý sử dụng |
|---|---|---|
| 한글 | Chữ Hangeul; hệ chữ Hàn Quốc | Không đồng nghĩa với 한국어 (tiếng Hàn) |
| 한글날 | Ngày Hangeul | 한글날을 기념하다 = kỷ niệm Hangeul Day |
| 훈민정음 | Huấn Dân Chính Âm | Tên ban đầu của hệ chữ; đồng thời là tên cuốn sách |
| 세종대왕 | Vua Sejong Đại đế | Người sáng tạo Huấn Dân Chính Âm |
| 창제하다 | Sáng tạo, chế tác một hệ chữ | 한글을 창제하다 = sáng tạo Hangeul |
| 반포하다 | Ban bố, công bố rộng rãi | 훈민정음을 반포하다 = công bố Huấn Dân Chính Âm |
| 자음 | Phụ âm | 기본 자음 = phụ âm cơ bản |
| 모음 | Nguyên âm | 기본 모음 = nguyên âm cơ bản |
| 발음 기관 | Cơ quan phát âm | Dùng khi giải thích nguyên lý tạo phụ âm |
| 모아쓰기 | Viết ghép thành khối âm tiết | Ví dụ: ㅎ + ㅏ + ㄴ → 한 |
| 해례본 | Bản giải lệ | 훈민정음 해례본 = Huấn Dân Chính Âm Haeryebon |
| 국경일 | Ngày lễ quốc gia | Hangeul Day là một 국경일 của Hàn Quốc |
Hỏi về ngày lễ
한글날은 무슨 날이에요?
Hangeul Day là ngày gì?
Trả lời ngắn
한글을 기념하는 국경일이에요.
Đó là ngày lễ quốc gia kỷ niệm Hangeul.
Một hệ chữ ra đời từ mong muốn để nhiều người có thể đọc và viết
Hangeul thường gây ấn tượng bởi hình dạng gọn và cách ghép âm tiết dễ nhận ra, nhưng câu chuyện của nó sâu hơn một bảng chữ cái. Từ vấn đề dùng chữ Hán để ghi một ngôn ngữ khác, vua Sejong đã tạo ra một hệ thống mới rồi để lại cả tài liệu giải thích vì sao và bằng cách nào hệ thống ấy hoạt động.
Ngày 9 tháng 10 vì thế không chỉ kỷ niệm 24 chữ cái cơ bản mà người học nhìn thấy hôm nay. Hangeul Day còn nhắc đến một quá trình dài: sáng tạo năm 1443, công bố năm 1446, gìn giữ chữ viết trong thế kỷ XX và tiếp tục đưa Hangeul vào đời sống số hiện đại. Biết câu chuyện ấy, một khối chữ nhỏ như 한 cũng có thể mở ra cả lịch sử của cách con người biến âm thanh thành chữ viết.
Bạn nhớ được bao nhiêu? 5 câu · khoảng 1 phút · hoàn toàn tùy chọn
Chọn đáp án cho từng câu để kiểm tra những ý chính vừa đọc. Mỗi câu sẽ khóa sau lựa chọn đầu tiên; nếu muốn thử lại, hãy dùng nút “Làm lại 5 câu”. Đây không phải bài thi và không lưu kết quả.
Nguồn tham khảo
- National Hangeul Museum · Permanent Exhibition
- National Hangeul Museum · Principle of Hangeul
- National Hangeul Museum · History of Hangeul Day
- Hangeul Archives · Hangeul and Hangeul Day
- Korea.net · Overview of Korea
- UNESCO · Hunminjeongum Manuscript
- National Hangeul Museum · Museum History
- Pexels - Nguồn hình ảnh
