TIẾNG HÀN THÚ VỊ · GÓC VĂN HÓA
Chuseok (추석): Tết Trung thu của mùa gặt và những cuộc trở về
Một chiếc bánh gói lại hương mùa mới. Một chuyến tàu đưa người đi xa về bên bàn ăn quen thuộc. Một ngày lễ dành chỗ cho cả những người đang ngồi cùng nhau và những người chỉ còn trong ký ức. Qua những chi tiết ấy, Chuseok mở ra câu chuyện về mùa màng, gia đình và cách người Hàn sắp xếp lại cuộc sống để gặp nhau.
Đọc Chuseok qua hạt gạo mới, chuyến về quê, lễ tưởng nhớ tổ tiên, bánh songpyeon và điệu Ganggangsullae; tìm hiểu cách các gia đình gìn giữ ngày lễ giữa những thay đổi của đời sống.
Photo by HAHAVI
Chuseok trong vài dòng
- Tên ngày lễ
- 추석 · Chuseok · 秋夕
- Tên gọi khác
- 한가위 · Hangawi
- Ngày chính lễ
- Rằm tháng tám âm lịch
- Ý nghĩa nổi bật
- Mừng mùa màng · Tưởng nhớ tổ tiên · Sum họp
- Món ăn tiêu biểu
- 송편 · Bánh songpyeon
- Lời chúc dễ dùng
- 즐거운 추석 보내세요.
Rằm tháng tám và ký ức về một mùa đủ đầy
Tóm tắt nhanh 30 giây
Chuseok là rằm tháng tám âm lịch, còn gọi là 한가위. Ngày lễ nối mùa màng với việc tưởng nhớ tổ tiên và sum họp gia đình. Chuyện thi dệt Gabae là một dấu vết trong sử sách, chưa đủ để giải thích nguồn gốc của mọi phong tục Chuseok hiện nay.
Chuseok diễn ra vào ngày 15 tháng 8 âm lịch, nên ngày tương ứng trên dương lịch thay đổi từng năm. Tên Hán tự 秋夕 gợi nghĩa “chiều thu”; còn 한가위 là một tên gọi quen thuộc khác của ngày lễ. Cách dịch “Tết Trung thu Hàn Quốc” giúp người Việt nhận ra thời điểm, nhưng muốn hiểu Chuseok cần nhìn thêm vào mối liên hệ giữa mùa màng và gia đình.
Trong văn hóa nông nghiệp, sản vật mới thu hoạch được dành để dâng cúng và chia sẻ. Vì thế, một mâm thức ăn ngày lễ còn gợi đến công sức đã bỏ ra suốt mùa vụ. Hạt gạo mới vừa nuôi người đang sống, vừa trở thành lễ vật tưởng nhớ người đi trước. Từ mùa gặt đến bàn ăn, lòng biết ơn có một hình thức rất cụ thể.
Một ngày lễ, hai chiều của cuộc trở về
Tóm tắt nhanh 30 giây
- 귀성: về quê thăm cha mẹ, người thân.
- 귀경: từ địa phương trở lại Seoul.
- Mỗi gia đình có cách đón lễ riêng: về quê, gặp gỡ ngắn hơn, nghỉ ngơi hoặc đi du lịch.
Với nhiều người sống xa gia đình, Chuseok là dịp sắp xếp hành trình về thăm người thân. Những câu chuyện về vé tàu, đường đông hay giờ xuất phát vì thế cũng trở thành một phần của ngày lễ. Tiếng Hàn có hai từ thường gặp trong bản tin giao thông, giúp người học phân biệt chiều đi và chiều về.
귀성 · Về quê thăm gia đình
귀성 chỉ việc về quê thăm cha mẹ, người thân. 귀성길 là đường về quê; trọng tâm của từ nằm ở cuộc trở về với gia đình.
귀경 · Trở lại Seoul
귀경 có nghĩa từ địa phương trở lại Seoul. Trong tin tức sau kỳ nghỉ, 귀경길 thường nói đến hành trình ấy. Từ này gắn cụ thể với Seoul, không chỉ việc quay về bất kỳ thành phố nào.
Cuộc sum họp cũng có nhiều cách tổ chức. Có gia đình giữ chuyến về quê, có gia đình chọn gặp gỡ ngắn hơn, nghỉ ngơi hoặc đi du lịch. Khi nghe một người kể về Chuseok của họ, nên hỏi họ đã dành ngày lễ thế nào: trải nghiệm riêng ấy có thể khác hình ảnh đại gia đình quây quanh một mâm lễ mà ta từng thấy trong sách.
Photo by Theodore Nguyen
Charye, seongmyo, beolcho: ba việc cần phân biệt
Tóm tắt nhanh 30 giây
- 차례: lễ tưởng nhớ tổ tiên trong dịp lễ tết.
- 성묘: đến thăm mộ.
- 벌초: cắt dọn cỏ quanh mộ, có thể làm trước ngày lễ.
차례 · Lễ tưởng nhớ qua mâm cúng
Charye gắn với việc bày lễ vật và tưởng nhớ tổ tiên trong ngày lễ. Ở những gia đình duy trì nghi thức này, mâm Chuseok có thể có cơm từ gạo mới, songpyeon, hoa quả cùng các món khác tùy nếp nhà. Sau lễ, gia đình cùng dùng thức ăn. Qua đó, việc tưởng nhớ và bữa cơm của người đang sống nối tiếp nhau trong cùng một ngày.
성묘 · Đến nơi an nghỉ
Seongmyo là thăm mộ tổ tiên, người thân đã mất. Nếu charye hướng sự tưởng nhớ về mâm lễ, seongmyo đưa con cháu đến nơi an nghỉ. Hai việc có thể cùng xuất hiện trong dịp Chuseok, nhưng không phải hai tên gọi của một nghi thức.
벌초 · Công việc chăm sóc phần mộ
Beolcho là cắt dọn cỏ quanh mộ, thường được thu xếp trước Chuseok. Chi tiết này nhắc ta rằng việc tưởng nhớ còn có phần lao động thầm lặng: đi lại, chăm sóc và giữ gìn một nơi chốn qua nhiều năm.
Songpyeon: mùa mới nằm trong một chiếc bánh nhỏ
Tóm tắt nhanh 30 giây
- Songpyeon thông dụng làm từ bột gạo tẻ, có nhân và hấp trên lớp lá thông.
- Nguyên liệu, màu sắc và hình dáng có những biến thể theo địa phương.
- 햅쌀 là gạo vụ mới; cùng nặn bánh cũng là dịp truyền lại cách làm trong gia đình.
송편 (songpyeon) thường được làm từ bột gạo tẻ, nhồi nhân như mè, đậu hoặc hạt dẻ rồi hấp trên lớp lá thông. Khi nặn, người làm đặt nhân vào miếng bột, gập lại và miết kín mép; vì thế dạng bán nguyệt rất quen thuộc. Lớp lá thông đem đến hương thơm đặc trưng khi hấp bánh.
떡 là tên gọi rộng của nhiều loại bánh từ ngũ cốc. Gặp chữ này, đừng tự động dịch tất cả thành “bánh nếp”. Với songpyeon thông dụng trong bài, cách gọi bánh gạo hấp có nhân giúp tránh nhầm nguyên liệu.
Songpyeon cũng mang dấu ấn địa phương: Seoul và Gyeonggi có những chiếc bánh nhiều màu; Jeolla có kiểu tạo hình hoa hoặc dùng lá gai; Gangwon có biến thể từ khoai tây. Khi quan sát một đĩa bánh, màu sắc và hình dáng vì thế có thể mở đầu câu chuyện về quê quán, nguyên liệu và cách làm của từng nhà.
Trong bối cảnh Chuseok, 햅쌀 — gạo của vụ mới — là một từ đáng nhớ. Đọc chiếc bánh từ nguyên liệu giúp ta thấy rõ mối liên hệ với mùa màng. Còn khi nhiều người cùng nặn bánh, việc chuẩn bị trở thành lúc người biết làm chỉ cho người mới học: bao nhiêu nhân là vừa, mép bánh cần miết thế nào để không hở. Một món ăn được truyền tiếp qua chính những thao tác nhỏ ấy.
Photo by HAHAVI
Ganggangsullae: khi tiếng hát nối thành vòng tròn
Tóm tắt nhanh 30 giây
Ganggangsullae là hình thức hát múa vòng tròn gắn với phụ nữ ở vùng tây nam Hàn Quốc, đặc biệt trong dịp Chuseok. Điệu hát múa tạo cơ hội gặp gỡ và vui chơi chung. Đây là di sản có bối cảnh vùng miền, không phải hoạt động mọi gia đình đều thực hiện.
강강술래 (Ganggangsullae) là hình thức hát múa tập thể gắn với vùng tây nam Hàn Quốc, đặc biệt trong dịp Chuseok. Phụ nữ nắm tay thành vòng tròn; một người cất giọng dẫn, những người khác đáp lại và cùng chuyển động. Trong truyền thống, cuộc vui diễn ra dưới ánh trăng; các trò diễn xen kẽ còn mô phỏng những công việc trong đời sống nông nghiệp, đánh bắt.
Giá trị của vòng tròn ấy còn nằm ở cơ hội để phụ nữ gặp gỡ, hát và vui chơi trong một xã hội từng hạn chế nhiều hoạt động của họ. Được UNESCO ghi danh năm 2009, Ganggangsullae tiếp tục được truyền dạy và trình diễn như một di sản sống. Đây là nét văn hóa có bối cảnh vùng miền, không phải hoạt động mọi gia đình đều thực hiện mỗi mùa Trung thu.
Photo by HAHAVI
Giữ ngày lễ bằng cách chia sẻ việc chuẩn bị
Tóm tắt nhanh 30 giây
Khuyến nghị của Seonggyungwan năm 2022 nhấn mạnh việc giản lược mâm charye; các món chiên hoặc áp chảo như jeon không bắt buộc phải có. Gia đình có thể cùng chọn món và chia việc chuẩn bị để ai cũng có thời gian sum họp.
Năm 2022, Ủy ban nghi lễ của Seonggyungwan đưa ra khuyến nghị giản lược mâm charye, nhấn mạnh lòng tưởng nhớ không được đo bằng số món ăn. Theo hướng dẫn này, các món chiên hoặc áp chảo như 전 (jeon) không bắt buộc phải có; việc thêm món nên do gia đình cùng bàn bạc. Đó là một khuyến nghị, không phải mô tả rằng mọi nhà đã đổi cách đón lễ.
Câu chuyện ấy gợi một cách nhìn thực tế: ngoài thực đơn, cần tính cả người mua nguyên liệu, người nấu và người dọn. Gia đình có thể cùng chọn những món muốn giữ, chia việc và thống nhất giờ gặp. Như vậy, người chuẩn bị bữa ăn cũng có thời gian tham gia cuộc sum họp.
제가 도와드릴 일이 있을까요?
Có việc gì tôi có thể phụ giúp không ạ?
Tiếng Hàn trong lời chúc và cuộc trò chuyện
더도 말고 덜도 말고 한가위만 같아라.
Chẳng mong hơn, cũng chẳng mong kém, chỉ mong được như ngày Hangawi.
Câu nói dân gian gửi gắm ước mong những ngày thường cũng sung túc, vui vầy như ngày lễ. Trong giao tiếp, bạn có thể dùng các lời chúc ngắn dưới đây. Chú ý thời điểm: trước kỳ nghỉ là lời chúc, sau kỳ nghỉ là câu hỏi thăm.
Trước hoặc trong dịp lễ
즐거운 추석 보내세요.
Chúc bạn đón Chuseok vui vẻ.
풍성한 한가위 보내세요.
Chúc bạn một mùa Hangawi sung túc.
Sau kỳ nghỉ
추석 잘 보내셨어요?
Bạn đã đón Chuseok vui chứ ạ?
Cách hỏi này để người nghe tự kể về ngày lễ của họ,
dù họ về quê, ở lại nơi mình sống hay có một kế hoạch khác.
← Lướt ngang để xem
| Tiếng Hàn | Nghĩa tiếng Việt | Gợi ý sử dụng |
|---|---|---|
| 추석 | Chuseok; Tết Trung thu Hàn Quốc | 추석을 보내다 = đón, trải qua dịp Chuseok |
| 한가위 | Tên gọi khác của Chuseok | Thường gặp trong lời chúc ngày lễ |
| 햅쌀 | Gạo mới thu hoạch trong năm | 햅쌀로 만든 송편 = songpyeon làm từ gạo vụ mới |
| 송편 | Bánh songpyeon | 송편을 빚다 = nặn bánh songpyeon |
| 차례 | Lễ tưởng nhớ tổ tiên trong dịp lễ tết | 차례를 지내다 = làm lễ charye |
| 성묘 | Việc thăm mộ | 성묘를 가다 = đi thăm mộ |
| 벌초 | Việc cắt dọn cỏ quanh mộ | 벌초를 하다 = dọn cỏ quanh mộ |
| 풍성하다 | Dồi dào, phong phú | 풍성한 한가위 = một mùa Hangawi sung túc |
Sự đủ đầy còn nằm ở thời gian dành cho nhau
Một đĩa songpyeon giúp nhận ra Chuseok, nhưng những câu chuyện quanh đĩa bánh mới làm ngày lễ có chiều sâu: gạo đến từ mùa nào, cách nặn học từ ai, người nào đã đi một chặng đường dài để cùng ngồi xuống. Biết thêm những điều ấy, ta có thể đọc một bức ảnh ngày lễ bằng cả sự tò mò về đời sống phía sau nó.
Câu chúc một mùa Hangawi sung túc cũng có thể được hiểu từ những việc rất nhỏ: hỏi thăm người ở xa, nhớ về người đã mất và chia nhau công việc để ai cũng được nghỉ ngơi. Đó là cách mỗi gia đình có thể đem ý nghĩa của ngày lễ vào hoàn cảnh riêng của mình.
Bạn nhớ được bao nhiêu? 5 câu · khoảng 1 phút · hoàn toàn tùy chọn
Chọn đáp án cho từng câu để kiểm tra những ý chính vừa đọc. Mỗi câu sẽ khóa sau lựa chọn đầu tiên; nếu muốn thử lại, hãy dùng nút “Làm lại 5 câu”. Đây không phải bài thi và không lưu kết quả.
