Phân biệt V/A-(으)면 và V/A-거든
Cùng là “nếu… thì…”, nhưng không phải câu nào cũng đổi đượcBạn có thể nói 도착하면 연락해 주세요 hoặc 도착하거든 연락해 주세요 để nhờ ai đó liên lạc khi đến nơi. Nhưng khi kể “cứ đến cuối tuần là đông khách”, đổi sang -거든 lại không phù hợp. Mấu chốt là: sau điều kiện ấy, bạn đang kể điều thường xảy ra, hay nhờ, rủ hoặc nói mình sẽ làm gì?
Đổi 도착하면 thành 도착하거든 được, nhưng kể thói quen bằng 거든 lại khác. Học cách nhìn vế sau để chọn đúng mẫu “nếu… thì…”.
Ảnh bìa bài học
Kể điều xảy ra, hay nói việc sẽ làm khi có điều kiện?
V là động từ, A là tính từ, N là danh từ. Hai mẫu ở đây là đuôi nối câu, ghép điều kiện ở vế trước với nội dung ở vế sau. Bài tập trung vào -거든 mang nghĩa điều kiện; -거든(요) ở cuối câu để giải thích lý do được tách riêng ở mục 5.
Nếu… thì… / khi… thì… / cứ… là… Dùng rộng: điều kiện, quy luật, thói quen, cũng như lời nhờ, đề nghị và kế hoạch.
Nếu gặp tình huống đó thì làm gì? Thường dùng để nhờ, khuyên, rủ, hứa hoặc nêu dự định: “hãy…”, “cùng…”, “tôi sẽ…”.
- Kể kết quả, quy luật hoặc thói quen → chọn -(으)면. Ví dụ: trời mưa thì đường trơn; cứ rảnh là đến thư viện.
- Nhờ, khuyên, rủ, hứa hoặc nêu dự định khi có điều kiện → thường dùng được cả hai. Ví dụ: nếu đến nơi thì báo tin; nếu rảnh thì cùng đi chơi.
Mẹo nhớ: -(으)면 dùng rộng hơn; -거든 hãy nhớ theo hướng “nếu gặp tình huống đó thì làm gì?”. Hãy xét ý của vế sau, thay vì lấy người hay đồ vật làm tiêu chí chọn mẫu.
Cùng nêu điều kiện, nhưng phạm vi sử dụng khác nhau
Với -(으)면, vế sau có thể kể một kết quả, điều thường xảy ra, hoặc nêu lời nhờ, lời rủ và dự định. Vì vậy, chỉ nhớ nghĩa “nếu” sẽ chưa đủ: có câu nên dịch tự nhiên là “khi…” hoặc “cứ… là…”.
Bỏ 다: thân không có 받침 hoặc kết thúc bằng ㄹ dùng -면; có 받침 khác dùng -으면. Vẫn chú ý các dạng bất quy tắc khi ghép với 으.
Với danh từ: N(이)면, như 학생이면 — “nếu là học sinh/sinh viên”, 친구면 — “nếu là bạn”.
5 câu ví dụ - từ điều thường xảy ra đến việc sẽ làmĐọc theo ngữ cảnh: ba câu đầu đang mô tả mùa, thói quen và cách hoạt động của cửa; hai câu cuối là dự định và lời đề nghị. Nhóm sau là nơi có thể cân nhắc đổi sang -거든.
-거든 trong nghĩa điều kiện thường gặp khi người nói hướng dẫn, khuyên, nhờ, rủ hoặc hứa làm gì trong một tình huống có thể gặp. Điều kiện có thể là một sự việc như đến ga, hoặc một trạng thái như áo chật, đang rảnh.
Ghép -거든 trực tiếp vào thân từ, không thêm 으 theo 받침. Trong các dạng dưới đây, giữ nguyên ㅂ, ㄷ, ㄹ của thân từ.
Với danh từ: N(이)거든, như 학생이거든, 친구거든. Muốn nói “nếu đã làm xong…”, có thể dùng -았/었거든. Xem câu thứ 5 bên dưới.
5 câu ví dụ - nếu gặp tình huống này thì làm gì?Cả năm câu đều có thể đổi sang -(으)면 trong tình huống tương ứng: 도착하면, 작으면, 한가하면, 생기면, 끝났으면. Lời nhờ, lời rủ hay lời hứa chính vẫn giữ được; cảm giác diễn đạt có thể khác nhẹ.
Nhờ, rủ, hứa: thường thay được. Kể quy luật, thói quen: chọn 면
| Bạn muốn nói gì? | -(으)면 | -거든 |
|---|---|---|
| Nếu có điều kiện ấy, hãy làm… | Dùng được để nhờ, khuyên, hướng dẫn. | Cũng dùng được; đặt điều kiện cho việc người nghe nên làm. |
| Nếu có điều kiện ấy, cùng làm… / tôi sẽ làm… | Dùng được cho lời rủ, kế hoạch, lời hứa. | Cũng dùng được. Không chỉ giới hạn ở câu ra lệnh. |
| Cứ A là B: quy luật, cách hoạt động | Phù hợp. Vế sau mô tả kết quả. | Không thay để giữ nguyên ý mô tả đó. Hãy dùng -(으)면. |
| Mỗi khi A, tôi thường B: thói quen | Phù hợp. Kể điều lặp lại. | Không thay trực tiếp khi vẫn muốn kể thói quen ấy. |
| Ước gì… / nếu lúc trước… thì đã… | Dùng được trong mẫu ước muốn hoặc giả định trái thực tế thích hợp, như -았/었으면 좋겠다. | Không thay trực tiếp để diễn đạt cùng lời ước hoặc tiếc nuối. |
| Mức chắc chắn của điều kiện | Không tự quy định một mức phần trăm. | Thường gắn với tình huống có thể gặp, nhưng không có nghĩa điều kiện chắc chắn xảy ra. |
비가 오면 길이 미끄러워요. — Trời mưa thì đường trơn. Kể kết quả → dùng 면.
비가 오면 / 오거든 우산을 가져가세요. — Nếu trời mưa, hãy mang ô theo. Hướng dẫn việc cần làm → cả hai dùng được.
Hai lần thay được và một lần không giữ được cách nói ban đầu
Bạn chưa biết người kia có ghé hiệu sách không. Bạn nhờ họ mua giúp nếu có ghé.
Nếu đến hiệu sách, hãy mua giúp tôi một cuốn sổ nhé.
가면 đặt điều kiện cho lời nhờ. Người nói chưa khẳng định người nghe nhất định sẽ đến hiệu sách.
Nếu đến hiệu sách, hãy mua giúp tôi một cuốn sổ nhé.
가거든 cũng phù hợp: nếu có dịp đến đó thì thực hiện việc được nhờ. Nội dung nhờ mua sổ vẫn giữ nguyên.
Cùng đúng trong tình huống này. Không nên ép câu đầu thành “khả năng thấp” và câu sau thành “chắc chắn sẽ đến”.
Bạn đang kể phản ứng thường gặp của mình mỗi khi uống cà phê, không nhờ ai làm việc tiếp theo.
Tôi cứ uống cà phê là không ngủ được.
마시면 phù hợp để nối việc uống cà phê với kết quả thường xảy ra. Đây là lời kể về phản ứng của người nói.
Ý muốn nói: Tôi cứ uống cà phê là không ngủ được.
Cách thay này không phù hợp với ý kể thói quen: 잠이 안 와요 chỉ kể kết quả. Giữ 마시면 để diễn đạt ý trên.
Vẫn có thể dùng -거든 nếu đổi điều muốn nói: 커피를 마시거든 작은 잔으로 드세요. — “Nếu uống cà phê, hãy dùng cốc nhỏ.” Lúc này, vế sau đã thành lời khuyên, không còn là lời kể thói quen ban đầu.
Bạn đang chờ kết quả đăng ký và hứa sẽ báo ngay khi nhận được.
Khi có kết quả, tôi sẽ báo cho bạn ngay.
나오면 nêu điều kiện để người nói thực hiện lời hứa báo tin. Vế sau nói việc người nói sẽ làm.
Khi có kết quả, tôi sẽ báo cho bạn ngay.
나오거든 cũng nối được với lời hứa 알려 드릴게요. Không cần đổi vế sau thành câu mệnh lệnh mới dùng được 거든.
Nhìn lời hứa ở vế sau: nếu có kết quả thì người nói sẽ báo tin. Vì vậy, cả 나오면 và 나오거든 đều phù hợp.
Đừng đổi máy móc trong câu ước muốn, tiếc nuối và câu giải thích lý do
-았/었으면 좋겠다 là “ước gì… / mong rằng…”
Ước gì căn phòng rộng hơn một chút.
Người nói mong một trạng thái khác với hiện tại. 넓었으면 ở đây không kể chuyện căn phòng từng rộng trong quá khứ.
Không đổi thành 넓었거든 좋겠어요 để giữ nghĩa ước muốn này. Hãy học cả mẫu -았/었으면 좋겠다, thay vì xem mọi dạng “nếu” là tương đương.
Nếu lúc đó khác đi, kết quả đã có thể khác
Giá mà hôm qua ra khỏi nhà sớm hơn một chút thì đã kịp tàu rồi.
Người nói đã lỡ tàu và đang hình dung kết quả khác nếu mình ra sớm hơn. Đây không phải điều kiện đang chờ xảy ra.
Không thay 나왔으면 bằng 나왔거든 để giữ nguyên lời tiếc nuối ấy. Khác với câu này, 준비가 끝났거든 먼저 출발하세요 ở mục 2 có nghĩa “nếu đã chuẩn bị xong thì hãy…”, hướng dẫn việc làm tiếp theo.
Giải thích lý do, không phải “nếu”
Hôm nay tôi xin về trước. Vì nhà tôi có khách đến.
오거든요 ở cuối câu bổ sung lý do xin về trước. Người nói không đặt điều kiện nếu khách đến rồi yêu cầu ai làm gì.
Vị trí và ý nghĩa đều khác: không đổi 오거든요 thành 오면 rồi dừng câu để giữ nghĩa “vì có khách đến”.
Bốn điều cần nhớ khi dùng hai mẫu
Nó thường đặt một tình huống có thể gặp rồi nói việc nên hoặc sẽ làm. Không cần chắc người kia sẽ ghé hiệu sách mới nhờ bằng 가거든 được.
Vì vậy, đừng chia thành “면 là ít chắc chắn, 거든 là chắc chắn”. Hãy quay lại câu hỏi chính: vế sau kể điều xảy ra hay nói việc sẽ làm?
Lời hứa và dự định như 제가 가져올게요 — “tôi sẽ mang đến” vẫn có thể đi sau điều kiện với -거든. Cần phân biệt chúng với lời kể quy luật, thói quen hoặc kết quả đơn thuần.
Ví dụ, 비가 그치거든 산책할 거예요 — “Khi mưa tạnh, tôi sẽ đi dạo.” Vế sau nêu dự định của người nói, nên dùng được -거든; đổi thành 비가 그치면 cũng phù hợp.
다 읽었거든 저에게 빌려주세요. — “Nếu đã đọc xong thì cho tôi mượn nhé.” Việc đọc có thể đã xong; lời nhờ cho mượn hướng đến việc làm tiếp theo. Có thể đổi thành 다 읽었으면 trong cùng tình huống.
Điều này khác với việc kể một nguyên nhân và kết quả đã xảy ra. Muốn nói “Hôm qua vì bận nên tôi không đi được”, có thể nói 어제는 바빠서 못 갔어요; không đổi 바빠서 thành 바쁘거든 để giữ nghĩa “vì bận”.
Trong những lời nhờ tương đương, -(으)면 thường giúp lời nói nghe nhẹ nhàng hơn. Bạn vẫn cần dùng đuôi lịch sự và cách xưng hô phù hợp.
Đây là gợi ý chọn cách nói; -거든 không tự biến một câu thành bất lịch sự.
Chọn theo điều người nói muốn làm với câu nói ấy
Kiểm tra nhanh 5 câu Khoảng 2 phút - mỗi câu khóa sau lựa chọn đầu tiên
Đọc tình huống và vế sau trước khi chọn. Có câu cả hai mẫu cùng phù hợp; có câu cần giữ -(으)면.
- Nhờ, khuyên, rủ, hứa hoặc nêu dự định khi điều kiện xảy ra: -(으)면 ↔ -거든 thường cùng dùng được trong tình huống phù hợp.
- Kể quy luật, cách hoạt động hoặc thói quen: dùng -(으)면; không đổi trực tiếp sang -거든 để giữ cách kể ấy.
- Ước muốn, tiếc nuối: giữ mẫu thích hợp với -(으)면 / -았/었으면. -거든요 giải thích lý do ở cuối câu lại là cách dùng khác.
Nguồn tham khảo
Xem danh sách nguồn 4 liên kết
- 한국어기초사전 - -면: điều kiện, giả định, ước muốn và tình huống lặp lại.
- 한국어기초사전 - -거든: nghĩa điều kiện, cách dùng làm căn cứ nhấn mạnh và cách dùng ở cuối câu.
- Viện Quốc ngữ Quốc gia Hàn Quốc - 한국어교육 문법·표현 내용 개발 연구(3단계), mục 3.3.2, trang in 116–120: cấu trúc, -었거든, lời hứa và đối chiếu với -(으)면.
- Khoa Hàn Quốc học Quốc tế, Đại học Dongseo - đối chiếu đuôi nối -거든 và -으면.
- Nghĩa, từ loại và cấu trúc cốt lõi được đối chiếu với từ điển và tư liệu của Viện Quốc ngữ Quốc gia Hàn Quốc; phần giải thích tiếng Việt, ví dụ đối chiếu và bài tập do Tiếng Hàn Thú Vị biên soạn và kiểm duyệt.
