TIẾNG HÀN THÚ VỊ · GÓC VĂN HÓA
Gyeongju: Có gì ở cố đô nghìn năm của Hàn Quốc?
Có những thành phố khiến người ta ngước nhìn những tòa nhà cao. Gyeongju lại dễ níu chân bằng những đường cong thấp: một gò mộ phủ cỏ, mái chùa trên nền đá, hay bóng một tòa lầu soi xuống mặt hồ. Từng là kinh đô của vương quốc Silla, nơi này đem đến một cách gặp Hàn Quốc rất khác — qua những dấu tích nằm ngay trong cảnh quan và nhịp sống hôm nay.
Gyeongju có gì ngoài những bức ảnh đẹp? Đi từ các gò mộ Silla đến chùa Bulguksa, hồ Wolji và cầu Woljeonggyo để hiểu vì sao cố đô này được ví như một bảo tàng không có tường bao.
Ảnh: Basile Morin / Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0
Vì sao Gyeongju được gọi là cố đô nghìn năm?
Tóm tắt nhanh30 giây
Gyeongju là kinh đô của Silla, vương quốc có niên đại truyền thống từ năm 57 trước Công nguyên đến năm 935. “Nghìn năm” nói đến lịch sử gần một thiên niên kỷ ấy.
Nằm ở phía đông nam Hàn Quốc, Gyeongju gắn với Silla, còn gọi là Tân La. Theo niên đại truyền thống, vương quốc này tồn tại từ năm 57 trước Công nguyên đến năm 935, gần một nghìn năm. Vì vậy, danh xưng “cố đô nghìn năm” không đơn giản chỉ nói rằng thành phố đã cũ hơn một nghìn tuổi, mà nhấn mạnh quãng lịch sử lâu dài của một trung tâm quyền lực.
Silla khởi đầu là một thế lực ở đông nam bán đảo, rồi mở rộng ảnh hưởng, kiểm soát phần lớn bán đảo vào cuối thế kỷ VII. Tại kinh đô, cung điện, đền chùa và nghệ thuật phát triển. Gyeongju giúp người xem bước vào một lớp lịch sử sớm hơn rất nhiều so với những cung điện thời Joseon quen thuộc ở Seoul.
Những khu lịch sử Gyeongju được UNESCO ghi danh năm 2000, gồm năm khu vực di sản. Điều được công nhận là một hệ thống di tích, chứ không có nghĩa mọi ngôi nhà hay mọi công trình trong thành phố đều là Di sản thế giới.
Ấn tượng “bảo tàng không có tường bao” đến từ cách các dấu tích hiện diện trong không gian: không chỉ ở tủ kính, mà còn trên một bãi cỏ, ven đường đi hay dưới chân núi. Để cảm nhận nơi này, đôi khi chỉ cần đi chậm hơn một chút và đọc điều mình đang nhìn thấy.
Daereungwon: Những ngọn đồi không phải đồi tự nhiên
Tóm tắt nhanh30 giây
Những gò đất phủ cỏ ở Daereungwon là mộ cổ thời Silla, không phải đồi trang trí. Cheonmachong là một điểm giúp tìm hiểu cấu trúc và hiện vật của loại mộ này.
Trong ảnh, Daereungwon có thể giống một công viên với những ngọn đồi mềm mại. Nhưng các gò đất ấy là mộ cổ. Mộ của hoàng gia và tầng lớp thượng lưu Silla tạo thành một phần rất riêng của cảnh quan Gyeongju: lịch sử không chỉ được xây cao lên, mà còn được giữ bên dưới mặt đất.
Một điểm nổi bật là Cheonmachong, thường được dịch là “mộ Thiên Mã”, được khai quật năm 1973. Tên gọi gắn với hình ngựa trên một tấm chắn bùn dùng cùng yên ngựa tìm thấy trong mộ, không phải bức tranh vẽ trên tường một căn phòng. Chi tiết nhỏ này nhắc rằng hiểu một hiện vật cũng cần biết nó từng được dùng vào việc gì.
Những đồ trang sức bằng vàng và đồ tùy táng được khai quật từ các mộ Silla cho thấy sự giàu có, tay nghề và địa vị của người xưa. Nhìn gò đất từ bên ngoài rồi tìm hiểu hiện vật trong bảo tàng là hai trải nghiệm bổ sung cho nhau: một bên cho thấy quy mô, bên kia đưa ta lại gần những con người.
Daereungwon đẹp ở khoảng trống giữa các gò mộ, nơi cây và bầu trời làm nổi bật đường nét cảnh quan. Khi tham quan, hãy đi theo lối được phép và không trèo lên gò mộ để chụp ảnh. Đây là di tích mai táng, không chỉ là một phông nền xanh.
Ảnh: Basile Morin / Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0
Cheomseongdae: Tháp đá nhỏ kể chuyện nhìn lên bầu trời
Tóm tắt nhanh30 giây
Cheomseongdae là đài quan sát thiên văn bằng đá, thường được xác định thuộc thời Nữ vương Seondeok ở thế kỷ VII. Giá trị của công trình không nằm ở kích thước đồ sộ.
Cheomseongdae chỉ cao khoảng 9 mét, có thân đá thuôn giống chiếc bình. Nếu chờ đợi một tòa tháp khổng lồ, người đến lần đầu có thể ngạc nhiên. Nhưng chính công trình nhỏ này là một trong những hình ảnh nhận diện của Gyeongju.
Công trình được cho là xây dưới thời Nữ vương Seondeok, trị vì từ năm 632 đến năm 647, và thường được giới thiệu là đài quan sát thiên văn cổ nhất còn tồn tại ở Đông Á. Trong xã hội nông nghiệp, việc theo dõi bầu trời liên quan đến xác định thời vụ; những cách diễn giải hiện tượng thiên văn cũng có vị trí trong đời sống chính trị.
Nhìn như vậy, Cheomseongdae không chỉ kể chuyện ngắm sao. Nó gợi ra một thời mà quan sát tự nhiên, tổ chức sản xuất và việc điều hành đất nước có liên hệ với nhau. Một khối đá nhỏ giữa khoảng trời rộng có thể mở ra câu chuyện lớn hơn hình dáng của chính nó.
Bulguksa và Seokguram: Một thế giới được tạo bằng đá
Tóm tắt nhanh30 giây
Chùa Bulguksa và hang Phật Seokguram thể hiện nghệ thuật Phật giáo Silla thế kỷ VIII. Hai nơi được UNESCO ghi danh chung năm 1995, tách biệt với hồ sơ khu lịch sử Gyeongju.
Ở khu vực núi Tohamsan, chùa Bulguksa cho thấy một diện mạo khác của cố đô: nền đá, cầu thang, tháp và kiến trúc gỗ cùng tạo nên không gian tôn giáo. Các tầng nền không chỉ phục vụ xây dựng, mà còn thể hiện ý niệm đưa thế giới của Phật vào một cảnh quan có thể bước qua và cảm nhận.
Seokguram là hang nhân tạo được xây bằng đá granite, không phải hang tự nhiên rồi mới đặt tượng vào. Tượng Phật trung tâm cùng các hình tượng điêu khắc xung quanh cho thấy kỹ thuật và cách tổ chức không gian của nghệ thuật Silla thế kỷ VIII.
Hai di tích được ghi danh Di sản thế giới năm 1995. Đây là hồ sơ riêng, có trước hồ sơ “Các khu lịch sử Gyeongju” được ghi danh năm 2000.
Ảnh: Basile Morin / Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0
Donggung và Wolji: Không chỉ đẹp khi lên đèn
Tóm tắt nhanh30 giây
Wolji là hồ nhân tạo thuộc không gian cung đình Silla. Bên cạnh cảnh đêm nổi tiếng, các hiện vật khai quật ở đây giúp tìm hiểu đời sống hoàng gia.
Ánh đèn vàng, mái ngói và bóng phản chiếu khiến Donggung cùng hồ Wolji dễ trở thành hình ảnh được nhớ nhất sau chuyến đi. Theo ghi chép lịch sử được Bảo tàng Quốc gia Gyeongju giới thiệu, hồ được đào năm 674, dưới thời vua Munmu. Đây là một phần của không gian cung đình, chứ không chỉ là hồ cảnh quan của thành phố ngày nay.
Wolji từng được biết đến rộng rãi với tên Anapji. Các cuộc khai quật từ thập niên 1970 tìm thấy nền móng, vật liệu kiến trúc và hàng chục nghìn hiện vật. Đồ dùng hằng ngày giúp việc nghiên cứu đi xa hơn những câu chuyện về nhà vua: người trong cung đã ăn uống, thắp sáng và sinh hoạt ra sao?
Những kiến trúc gỗ thấy bên hồ hiện nay là công trình phục dựng trên một phần di tích. Biết điều này không làm cảnh đêm kém đẹp; nó giúp phân biệt dấu tích được khai quật, công trình phục dựng và diện mạo du lịch hôm nay.
Nếu muốn nối cảnh đẹp với câu chuyện lịch sử, có thể kết hợp thăm Bảo tàng Quốc gia Gyeongju. Các khu trưng bày về Silla và Wolji bổ sung điều một bức ảnh khó kể hết: đời sống, kỹ thuật và những đồ vật từng thuộc về kinh đô.
Cố đô vẫn có một đời sống rất hiện đại
Tóm tắt nhanh30 giây
Phố Hwangnidan có quán ăn, cà phê và cửa hàng trong những ngôi nhà mang dáng truyền thống. Cầu Woljeonggyo là điểm ngắm cảnh nổi bật, nhưng diện mạo hiện tại là kết quả phục dựng.
Gyeongju không phải một khu di tích tách khỏi đời sống. Ở phố Hwangnidan, những ngôi nhà được cải tạo thành quán ăn, quán cà phê, cửa hàng và tiệm chụp ảnh. Không gian truyền thống trở thành nơi gặp gỡ, mua sắm và nghỉ chân, chứ không chỉ để đứng ngoài ngắm.
Cũng không nên mặc định một mái ngói trên phố đồng nghĩa với ngôi nhà còn lại từ thời Silla. “Mang phong cách truyền thống” và “là di tích nghìn năm” là hai điều khác nhau. Chính sự phân biệt ấy giúp thấy rõ hơn cách thành phố tiếp tục tạo ra đời sống mới bên di sản.
Cầu Woljeonggyo mang đến một khung cảnh đặc sắc khác, với hành lang có mái và hai đầu cầu lên đèn bên dòng Namcheon. Cầu có nguồn gốc thời Silla, nhưng công trình hiện nay được tái dựng, hoàn thiện năm 2018 sau quá trình nghiên cứu.
Vì vậy, vẻ đẹp của Gyeongju không chỉ là vẻ đẹp của những gì sống sót qua thời gian. Nó còn nằm ở cách người hôm nay bảo tồn, diễn giải và sử dụng không gian lịch sử. Một buổi đi bộ có thể nối gò mộ cổ, quán cà phê và cây cầu phục dựng mà không cần coi chúng thuộc về cùng một thời điểm.
Ảnh: Basile Morin / Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0
Lần đầu đến Gyeongju, nên khám phá thế nào?
Tóm tắt nhanh30 giây
Nên phân biệt cụm di tích trung tâm với cụm Bulguksa – Seokguram ở khu vực núi Tohamsan. Dành thời gian cho cả cảnh quan và bảo tàng sẽ giúp chuyến đi có chiều sâu hơn.
Thay vì gom tất cả địa danh vào một danh sách phải đi hết, có thể chia hành trình theo không gian. Đây là cách gợi ý để lựa chọn, không phải lịch trình bắt buộc:
| Khu vực | Gợi ý trải nghiệm |
|---|---|
| Trung tâm và các gò mộ | Daereungwon, Cheomseongdae và phố Hwangnidan; kết hợp tìm hiểu di tích với nghỉ chân. |
| Không gian cung đình và ven nước | Bảo tàng Quốc gia Gyeongju, Donggung – Wolji và cầu Woljeonggyo; cân nhắc ghép một điểm ngắm cảnh chiều tối. |
| Khu vực núi Tohamsan | Bulguksa và Seokguram; bố trí riêng thời gian di chuyển, không coi là phần nối tiếp ngay bằng đi bộ từ trung tâm. |
Vuốt ngang để xem đầy đủ bảng trên màn hình nhỏ.
- Đừng chỉ chờ lên đèn: Ban ngày dễ quan sát đường nét, vật liệu và cảnh quan; buổi tối đem lại một cảm giác khác, không thay thế toàn bộ trải nghiệm ấy.
- Dành chỗ cho bảo tàng: Hiện vật và phần giải thích giúp những gò mộ, nền móng hay mặt hồ ngoài trời trở nên có ý nghĩa hơn.
- Tôn trọng không gian: Đi đúng lối, không trèo lên mộ cổ và giữ yên tĩnh tại nơi thờ tự. Theo hướng dẫn riêng về chụp ảnh ở từng điểm.
- Xem thông báo trước khi đi: Kiểm tra giờ mở cửa, điều kiện tham quan và phương tiện phù hợp cho hành trình, nhất là khi muốn ghép nhiều điểm xa nhau.
Một chuyến đi đáng nhớ không nhất thiết có đủ mọi địa danh. Đôi khi, hiểu một gò mộ, xem kỹ một hiện vật rồi ngồi lại bên mặt nước còn để lại nhiều hơn việc chụp vội mười điểm đến.
Góc dành cho người học tiếng Hàn
Một vài từ giúp nhận diện địa danh và đọc phần giới thiệu di sản. Phiên âm Latin dùng để tham khảo, không thay thế cách phát âm tiếng Hàn.
| Tiếng Hàn | Phiên âm Latin | Nghĩa tiếng Việt |
|---|---|---|
| 경주 | Gyeongju | Thành phố Gyeongju. |
| 신라 | Silla | Vương quốc Silla, tức Tân La. |
| 고도 | godo | Cố đô. |
| 유적 | yujeok | Di tích, dấu tích lịch sử. |
| 고분 | gobun | Mộ cổ. |
| 첨성대 | Cheomseongdae | Đài quan sát thiên văn Cheomseongdae. |
| 불국사 | Bulguksa | Chùa Bulguksa. |
| 야경 | yagyeong | Cảnh đêm. |
Vuốt ngang để xem đầy đủ bảng trên màn hình nhỏ.
Ở Gyeongju, quá khứ không đứng riêng một góc
Gyeongju có mộ cổ, tháp đá, chùa, dấu tích cung điện và những cảnh đêm đẹp. Nhưng điều khiến các điểm ấy trở thành một trải nghiệm liền mạch là cách chúng cùng hiện diện trong thành phố: lịch sử nằm cạnh nơi người hôm nay đi bộ, uống cà phê và trở về nhà.
Đến Gyeongju không chỉ là xem những gì còn lại của một vương quốc, mà còn là nhìn cách một thành phố sống cùng quá khứ của mình. Có thể ta đến vì một bức ảnh bên hồ, nhưng ở lại trong trí nhớ lại là đường cong của gò mộ, mặt đá cũ và cảm giác thời gian không hoàn toàn ở phía sau.
Bạn nhớ được bao nhiêu?5 câu · khoảng 1 phút · hoàn toàn tùy chọn
Nguồn tham khảo
Xem danh sách nguồnTư liệu và hình ảnh
- UNESCO · Các khu lịch sử Gyeongju; Seokguram và Bulguksa — phạm vi, niên đại ghi danh và giá trị di sản.
- The Metropolitan Museum of Art · Silla: Vương quốc vàng — lịch sử, nghệ thuật và giao lưu; Tổng cục Du lịch Hàn Quốc · Daereungwon — khu mộ và khai quật Cheonmachong.
- Korea Heritage Agency · Hành trình di sản Gyeongju — hiện vật Thiên Mã, kiến trúc chùa và đài Cheomseongdae.
- Bảo tàng Quốc gia Gyeongju · Trưng bày thường trực; Wolji: Khu vườn hoàng gia Silla — lịch sử và hiện vật. Tạp chí nghiên cứu di sản, qua OAK · Nghiên cứu hồ Wolji — khai quật và phục dựng.
- Tổng cục Du lịch Hàn Quốc · Cầu Woljeonggyo; Phố Hwangnidan — lịch sử cây cầu và không gian phố. Bảng hành trình là gợi ý biên tập theo vị trí các điểm, không phải lịch trình của đơn vị tổ chức tour.
- Bốn ảnh Wikimedia Commons của Basile Morin: hồ Wolji; mộ cổ Daereungwon; chùa Bulguksa; cầu Woljeonggyo.
- Giấy phép ảnh: CC BY-SA 4.0. Ảnh giữ nguyên bố cục, sử dụng bản thu nhỏ để hiển thị phù hợp với trang.
